Cop26/Afati i fundit për një marrëveshje
Një projekt-marrëveshje në samitin e klimës COP26 ka zbutur angazhimet për t’i dhënë fund përdorimit të qymyrit dhe lëndëve djegëse të tjera fosile, ndërsa vendet garojnë për të arritur një marrëveshje pas dy javësh bisedime.
GLASGOW – Në ditën e fundit të planifikuar të bisedimeve për klimën në COP26, negociatorët nga pothuajse 200 vende po përballen me një përpjekje të fundit për të mbajtur gjallë shpresat për të kufizuar temperaturat globale në 1.5 gradë Celsius.
Sipas The Guardian gara kundër kohës vjen ndërsa delegatët bisedojnë për një përparim në pikat kryesore të pengesave, me çështje të tilla si financimi i klimës dhe tregjet globale të karbonit ende për t’u zgjidhur. Mbretëria e Bashkuar po kryeson samitin dy-javor në Glasgow të Skocisë deri ditën e sotme në mbrëmje, megjithëse shihet si një mundësi që bisedimet të tejkalojnë afatin e përcaktuar. Kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar Boris Johnson u bëri thirrje ministrave të kapërcejnë boshllëqet e mbetura për të arritur një konsensus.
“Ky shqetësim është më i madh se çdo vend i vetëm dhe është koha që kombet të lënë mënjanë dallimet dhe të bashkohen për planetin tonë dhe njerëzit tanë. Ne duhet të kaparcejmë të gjitha ndalesat nëse dyuam të mbajmë 1.5C nën kontrollin tonë,” tha ai të mërkurën ndërsa kthehej në qytetin më të madh të Skocisë.
Ndjenja e optimizmit gjatë javës së parë është dobësuar nga një analizë alarmante e trajektores klimatike të botës dhe një projekt-marrëveshje që pranoi se premtimet aktuale ishin të pamjaftueshme për të parandaluar ndikimet klimatike gjithnjë e më të këqija. Delegatët duhet të hartojnë një plan për të kufizuar ngrohjen globale në 1.5 gradë Celsius mbi nivelet para-industriale për të shmangur katastrofën klimatike. Ky prag i temperaturës është një objektiv kryesor global dhe i referohet qëllimit aspirativ të shënuar në Marrëveshjen historike të Parisit të vitit 2015. Nuk ka ende ndonjë tregues të qartë nëse bisedimet do të jenë në gjendje të përmbushin kërkesat e emergjencës klimatike.
Një stuhi premtimesh javën e parë të bisedimeve u cilësua si një hap i madh përpara nga disa, me disa vende që premtuan t’i japin fund dhe të heqin dorë nga shpyllëzimi, të heqin dorë nga qymyri dhe të reduktojnë emetimet e metanit me 30% deri në vitin 2030. Një deklaratë e papritur SHBA-Kinë ditët e fundit është përshkruar gjithashtu si një lëvizje inkurajuese dhe thelbësore, megjithëse kritikët kanë bërë thirrje për veprime më konkrete.
Alok Sharma, një ligjvënës i Mbretërisë së Bashkuar njëkohëisht si President i COP26, tha se teksti i samitit, një seri premtimesh dhe marrëveshjesh që do të kenë qëndrim ligjor, duhet të publikohet shumë shpejt. Sharma refuzoi gjithashtu të përjashtonte mundësinë që bisedimet mbi marrëveshjet përfundimtare nga samiti të zhvillohen të premten, ditën e fundit të samitit të klimës. I pyetur nëse negociatat do të kalojnë në fundjavë, Sharma u përgjigj: “Të shohim, a duhet?”
Një draft i përditësuar i marrëveshjes COP26, i publikuar ditën e sotme në mëngjes, u kërkoi vendeve të zhvilluara që të rrisin urgjentisht dhe në mënyrë të konsiderueshme sigurimin e financimit të klimës, transferimit të teknologjisë dhe ndërtimit të kapaciteteve për të ndihmuar vendet në zhvillim të përshtaten me ndryshimet klimatike. Institucionet financiare dhe sektori privat u nxitën gjithashtu në dokument të mobilizonin fonde që do të ndihmonin në ofrimin e burimeve për të arritur planet klimatike.
Në draft thuhet se kufizimi i ngrohjes globale në 1.5 °C kërkon reduktime të shpejta, të thella dhe të qëndrueshme të emetimeve globale të gazeve serrë, duke përfshirë reduktimin e emetimeve globale të dioksidit të karbonit me 45% deri në vitin 2030 në krahasim me nivelin e vitit 2010 dhe në “net zero” rreth mesit të shekullit. Në dokument thuhet se premtimi i vendeve të zhvilluara për të mobilizuar 100 miliardë dollarë në vit për zbutjen e ndryshimeve klimatike nuk është përmbushur ende. Teksti me shtatë faqe, i cili duhet të miratohet nga të gjitha delegacionet që marrin pjesë në bisedime, bën thirrje gjithashtu për një fazë të përshpejtuar të largimit të subvencioneve të qymyrit dhe karburanteve fosile. Megjithatë, nuk u caktuan data apo objektiva konkrete për këtë çështje.
Nëse kjo referencë nuk ndërpritet nga marrëveshja përfundimtare, do të jetë hera e parë që rezultati i një samiti ndërkombëtar të klimës ka përmendur në mënyrë eksplicite karburantet fosile. Grupet mjedisore thonë se presin plotësisht që kjo pjesë e draft-tekstit të anulohet përpara mbylljes së konferencës.
Në ditën e qyteteve dhe rajoneve qeveria e Mbretërisë së Bashkuar ka nisur një Program të Veprimit për Klimën Urbane (UCAP), i cili do të sigurojë 27.5 milion £ për të paktën 15 qytete në vendet në zhvillim gjatë një periudhe trevjeçare. Gjermania sinjalizoi mbështetjen e saj për nismën pas nisjes, kështu që mund të ketë më shumë fonde të shtuara. Qytetet duke përfshirë Lagos, Johannesburg, Xhakarta, Kuala Lumpur, Lima, Bogota dhe Mexico City do të jenë ndër ato që do të përfitojnë nga financimi fillestar, i cili do të përdoret për të dekarbonizuar sistemet e transportit publik dhe sistemet e energjisë, për të përmirësuar vlerësimet e rrezikut klimatik dhe për të menaxhuar mbetjet. Nigel Topping konfirmoi se 1,049 qytete dhe qeveri lokale po marrin pjesë tani në Garën për Zero. Për më tepër, 109 rajone, qytete dhe shtete janë regjistruar në Garën për Qëndrueshmërinë. Gjithashtu Koalicioni Under 2 njoftoi se 68 qytete, shtete dhe rajone kishin nënshkruar një sërë veprimesh të reja ndërsektoriale –që do të ndërmerren këtë dekadë për të ulur emetimet, për të rritur elasticitetin klimatik dhe për të mbrojtur biodiversitetin. Koalicioni mbulon 260 qeveri që përfaqësojnë 50% të ekonomisë dhe, pak përpara COP26, përditësoi kriteret e anëtarësimit në përputhje me një rrugë të temperaturës 1.5C. Gjithashtu ditën e djeshmee delegatët kanë diskutuar dhe janë përpjekur të kuptojnë marrëveshjen SHBA-Kinë të shpallur dje për të ulur emetimet. Ndërkohë, një projekt-marrëveshje për samitin është kritikuar nga presidenti i policisë, Alok Sharma , pasi sipas tij në formën e tij të tanishme ai nuk arrin të përmbushë pritshmëritë që njerëzit në mbarë botën kanë nga samiti. Kurse Sekretari i përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, tha se ka një mungesë të përgjithshme ambicie në samit. Antonio Guterres tha se qëllimi i kufizimit të ngrohjes globale në 1.5 gradë Celsius është “mbështetja e jetës në tokë”. Ai tha se samiti ndoshta nuk do të rezultojë me premtimet e qeverive për të bërë uljen e mjaftueshme të emetimeve të gazrave serrë por deri në momentin e fundit “ekziston shpresa”.