Opinion/Aktualitet

Melodia nacionaliste serbe në Bruksel kundër Kosovës, Marta Kos dhe hija e UDB-së

Një aktivitet që synonte të promovonte unitetin evropian, bashkëpunimin dhe pajtimin në Ballkanin Perëndimor përfundoi duke u dominuar nga një skandal që riktheu në vëmendje raportet e ndërlikuara ndërmjet Kosovës, Serbisë dhe Bashkimit Evropian.

Interpretimi i melodisë nacionaliste serbe “Oj Kosovo, Kosovo” në koncertin e organizuar në kuadër të Forumit për Zgjerim të BE-së në Bruksel nuk ishte thjesht një gafë muzikore. Ishte një incident me peshë politike, që ekspozoi mungesën e ndjeshmërisë institucionale të Brukselit ndaj historisë dhe realitetit politik të Kosovës.

Ironia është edhe më e madhe kur dihet se kënga lidhet me periudhën e ngritjes së nacionalizmit serb në fund të viteve ’80, kur regjimi i Slobodan Millosheviqit e përdorte Kosovën si instrument të mobilizimit politik dhe territorial.

Në një forum ku diskutohej e ardhmja evropiane e rajonit, Kosova u përfaqësua përmes një melodie që bart një narrativë të kundërt me parimet e sovranitetit, fqinjësisë së mirë dhe pajtimit që promovon vetë Bashkimi Evropian.

Reagimet, përfshirë ato të kryeministrit shqiptar Edi Rama, raportuesit për Kosovën në Parlamentin Evropian, Riho Terras, dhe përfaqësuesve të shoqërisë civile, bënë që incidenti pothuajse t’i linte në hije temat kryesore të forumit.

Por, përtej vetë këngës, vëmendja u përqendrua te komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, e cila shprehu keqardhje për përzgjedhjen muzikore, duke theksuar se ajo nuk përfaqëson qëndrimin e Komisionit Evropian.

Megjithatë, ky sqarim nuk i mbylli pikëpyetjet për përgjegjësinë institucionale. Në një aktivitet të organizuar në kuadër të institucioneve evropiane, është e vështirë të besohet se nuk ekzistonte asnjë mekanizëm për verifikimin e përmbajtjes së programit.

Marta Kos, dosjet e UDBA-së dhe hija e shërbimeve sekrete në Beograd

Përfshirja e emrit të Marta Kos në këtë debat merr një dimension tjetër kur rikthehen në vëmendje raportimet e mëhershme për të kaluarën e saj dhe pretendimet për bashkëpunim me shërbimin sekret jugosllav UDBA.

Çështja u bë temë e debatit politik në Slloveni pas publikimit të librit “Komisarka”, të autorit Igor Omerza, i cili pretendon se ka siguruar dokumente arkivore që dëshmojnë se Kos kishte bashkëpunuar me Shërbimin e Sigurimit Shtetëror të Jugosllavisë (SDV), të njohur si UDBA.

Sipas pretendimeve të Omerzës, ajo fillimisht ishte regjistruar si burim informacioni me emrin e koduar “Tara”, ndërsa më vonë, gjatë punës si gazetare në Deutsche Welle në Këln, ishte përdorur me emrin e koduar “Blanka”.

Ndër pretendimet më të ndjeshme është ai se Kos i kishte përcjellë shërbimit sekret jugosllav informacione për kolegët dhe strukturën e personelit në redaksinë e Deutsche Welle-s.

Kos i ka mohuar këto akuza, duke i cilësuar dezinformata. Megjithatë, çështja nuk përfundoi me polemikën në Slloveni, pasi në debat u përfshi edhe Parlamenti Evropian.

Ajo që e bën këtë histori veçanërisht të ndjeshme për Kosovën është destinacioni i një pjese të dokumentacionit të ish-shërbimit sekret jugosllav.

Pas shpërbërjes së Jugosllavisë, një pjesë e arkivave të shërbimeve të saj përfundoi në Beograd, ku dokumentacioni u administrua nga strukturat e sigurisë serbe. Një pjesë e dosjeve historike ndodhet në arkivat e institucioneve serbe, përfshirë dokumentacionin që lidhet me Agjencinë e Sigurisë dhe Informacionit (BIA).

Kjo ngriti pikëpyetje në Parlamentin Evropian nëse autoritetet serbe mund të kenë në dispozicion informacione që potencialisht mund të përdoren për presion ndaj komisioneres evropiane.

Deputeti evropian slloven Milan Zver ka ngritur shqetësimin për mundësinë që dokumente të tilla të përdoren për ta bërë Kos të cenueshme ndaj ndikimit të jashtëm, duke përmendur edhe rrezikun e qarkullimit të informacioneve drejt Rusisë, për shkak të marrëdhënieve të ngushta ndërmjet Moskës dhe Beogradit.

Në një seancë të Komitetit për Punë të Jashtme të Parlamentit Evropian, më 20 prill 2026, Kos u pyet për këto pretendime, por nuk dha përgjigje të drejtpërdrejtë nëse kishte bashkëpunuar me UDBA-në. Ajo iu referua procesit të verifikimit që kishte kaluar para emërimit në Komisionin Evropian.

Megjithatë, fakti që një pjesë e dokumentacionit të ish-shërbimit sekret jugosllav ndodhet në Beograd krijon një çështje legjitime të sigurisë institucionale për Bashkimin Evropian. Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur bëhet fjalë për një komisionere që ka ndikim të drejtpërdrejtë në procesin e integrimit evropian të Serbisë.

Serbia, mes retorikës evropiane dhe politikës nacionaliste

Pikërisht këtu qëndron një prej kontradiktave më të mëdha të politikës evropiane në Ballkan.

Nën drejtimin e Aleksandar Vuçiqit, Serbia vazhdon të ruajë marrëdhënie të ngushta me Rusinë, të refuzojë sanksionet kundër Moskës dhe të mbajë gjallë një diskurs politik që konteston shtetësinë e Kosovës.

Për më tepër, Beogradi ende nuk ka dhënë përgjegjësi të mjaftueshme për sulmin e armatosur në Banjskë, ndërsa procesi i normalizimit me Kosovën vazhdon të jetë larg zbatimit të plotë të marrëveshjeve.

Këto probleme janë evidentuar edhe në raportet e Komisionit Evropian dhe rezolutat e Parlamentit Evropian. Megjithatë, Serbia vazhdon të ruajë statusin e vendit kandidat dhe hapësirën e saj diplomatike në Bruksel.

Këtu shfaqet problemi i qasjes evropiane: dëshira për ta mbajtur Serbinë brenda orbitës së BE-së shpesh përplaset me nevojën për t’i kërkuar Beogradit përgjegjësi konkrete për veprimet e tij në rajon.

Në këtë kontekst, raportimet për dosjet e UDBA-së dhe mundësinë që dokumentacioni i tyre të jetë në duart e strukturave serbe nuk mund të injorohen, sidomos kur bëhet fjalë për një zyrtare që mbikëqyr procesin e zgjerimit dhe marrëdhëniet me Beogradin.

Marta Kos dhe dilema e besueshmërisë evropiane

Duhet pranuar se Kos ka kritikuar disa herë autoritetet serbe për mungesën e reformave, raportet me Moskën dhe glorifikimin e kriminelëve të luftës. Në shtator, ajo anuloi edhe një vizitë në Serbi pas nderimeve për Ratko Mlladiqin.

Por, kjo nuk e përjashton përgjegjësinë e saj politike për standardet që zbatohen në procesin e zgjerimit.

Kosova ende nuk e ka statusin e vendit kandidat dhe vazhdon të përballet me pengesa politike në rrugën drejt BE-së, ndërsa Serbia, pavarësisht politikës së saj ndaj Kosovës dhe afërsisë me Rusinë, mbetet pjesë e negociatave të anëtarësimit.

Në këtë rrethanë, incidenti me këngën nacionaliste serbe në Bruksel nuk është thjesht një gabim organizativ. Ai rikthen pyetjen nëse institucionet evropiane janë mjaftueshëm të vëmendshme ndaj narrativave që Serbia i përdor kundër Kosovës.

Dhe, po ashtu, problemi është se një komisionere që mbikëqyr rrugën evropiane të Beogradit përballet me pikëpyetje serioze për dosjet e ish-shërbimit sekret jugosllav që ndodhen në Serbi, ndërsa institucioni i saj organizon një aktivitet ku interpretohet një melodi nacionaliste që konteston Kosovën.

Brukseli nuk mund të kërkojë pajtim nga Kosova dhe Serbia, ndërkohë që nuk arrin të garantojë se aktivitetet e veta institucionale nuk shndërrohen në platformë për narrativat nacionaliste të së kaluarës.

Pajtimi nuk ndërtohet duke relativizuar historinë, por duke u përballur me të./The GeoPost

Rruga Press

YouTube player