Nga integrimi evropian te izolimi: A po rikthehet Serbia në vitet ’90?

Megjithëse titulli i këtij teksti mund të sugjerojë se bëhet fjalë për një vështrim historik mbi gabimet e elitës politike serbe në fillim të shekullit XX, realiteti është, fatkeqësisht, shumë më i frikshëm.

Shkruan Dragan Shormaz

Tema me të cilën, për shkak të rrethanave, po merrem është rrënimi i plotë i skenës politike serbe në momentin aktual. Dhe ky moment karakterizohet nga gara mes radikalëve të Vuçiqit dhe radikalëve të zhgënjyer të Lomparit në promovimin e idesë së dështuar të “botës serbe”, përkatësisht integralizmit.

Ndërkohë që vendet përreth e drejtojnë të gjithë energjinë e tyre drejt së ardhmes dhe anëtarësimit gjithnjë e më të sigurt të rajonit në BE, Serbia e sotme, e paaftë të përballet me të kaluarën dhe problemet e së tashmes, nxiton lehtësisht drejt një të kaluare të largët, duke rrezikuar që përmes zbatimit të kësaj agjende politike dritëshkurtër të zhduket nga harta e shteteve evropiane.

Sa e gabuar është kjo politikë shihet më së miri nga temat që rivalët kryesorë politikë propozojnë për zgjedhjet e ardhshme. Kështu, Vuçiqi, përveç promovimit të “botës serbe” dhe braktisjes gjithnjë e më të hapur të rrugës evropiane, promovon gjithnjë e më shpesh narrativa kineze, duke mos humbur rastin të shprehë admirim për çdo të keqe që shfaqet në botë. Dhe në mungesë të rezultateve reale, qytetarëve u ofron gjithnjë e më shumë fiksione dhe premtime boshe në formën e makinave fluturuese, robotëve androidë kinezë të klasës së tretë dhe marrëzive të tjera nga opusi kronikisht jokreativ radikal.

Ndërkohë, në marrëdhëniet me Perëndimin, veçanërisht me BE-në, ai ka filluar të zbatojë recetat e provuara të Slobodan Millosheviqit, i cili problemet e vogla i zgjidhte duke krijuar probleme shumë më të mëdha, për t’i përdorur më pas ato si monedhë kusuritje për tregti në skenën ndërkombëtare. Në fund, faturën për të gjitha këto probleme e paguan qytetarët e Serbisë dhe serbët në rajon. Kosova dhe Mali i Zi kanë ndjekur rrugën e tyre, ndërsa serbët në Krajinë pothuajse nuk ekzistojnë më. Nuk ka asnjë dyshim se qytetarët e Serbisë do ta paguajnë faturën edhe këtë herë, dhe kjo është ajo që në politikë e quajmë ligji i determinizmave të hekurt. Paradoksi i gjithë situatës është se ata serbë që do të mund të sigurojnë shtetësi të Kosovës dhe Malit të Zi do të kenë mundësinë të jetojnë brenda botës euroatlantike, ndërsa shtetasit e Serbisë do të vazhdojnë të jenë të burgosur të iluzioneve të tyre për shtetin e madh.

Pamja e mediave të Vuçiqit është gjithnjë e më e frikshme! Nuk ekzistojnë më shqiptarë dhe kroatë, por vetëm “shiptarë” (në formë përçmuese) dhe ustashë. Pavarësisht se “Lista Serbe” e tij merr pjesë në zgjedhjet në Kosovë dhe kërkon që të trajtohet sipas Kushtetutës së Republikës së Kosovës, mediat e tij vazhdojnë t’i quajnë të gjitha institucionet e Kosovës “të ashtuquajtura” dhe përhapin gënjeshtra për terror ndaj serbëve. Paralelisht, Serbia mund t’i falënderohet vetëm shtetit të Kroacisë që pothuajse nuk i ndjeu pasojat e vendosjes së sanksioneve ndaj NIS-it, sepse lobimi i qeverisë në Zagreb dhe i kompanisë shtetërore JANAF e mbajti Serbinë larg katastrofës energjetike. Ky rast duhet të jetë shembull i mirë për të gjithë se sa e rëndësishme është bashkëpunimi dhe ndërlidhja rajonale! Po, të gjithë duhet të jemi pjesë e familjes së madhe evropiane, por si vende të vogla, vetëm të bashkuar në Ballkanin Perëndimor mund të jemi më të pozicionuar brenda BE-së.

Nga ana tjetër, Lompari dhe ndjekësit e tij litijash merren me çështjen kombëtare serbe dhe konceptin e integralizmit serb. Çështje që kombet e tjera i zgjidhën gjatë shekullit XIX, qytetarëve të Serbisë u ofrohen si agjendë për shekullin XXI. Çështjet e së ardhmes, modernizimit, vendit të Serbisë në botën e inteligjencës artificiale dhe rrethanave të reja ndërkombëtare për aktorët kryesorë politikë nuk janë tema me rëndësi dhe interes. Tashmë është më se e qartë se ai do të jetë figurë kryesore e listës studentore. Profesori Lompar, në adresimet e tij publike, ka vetëm tema për pozitën e serbëve jashtë Serbisë dhe për “korrigjimin e padrejtësive historike”. Ai flet hapur për Vuçiqin si tradhtar dhe për anulimin e Marrëveshjes së Brukselit! Pra, tregon se është një radikal edhe më radikal dhe në mënyrë të fshehtë thotë se Serbia duhet të ndërpresë integrimet evropiane! Për ekonominë, shtetin ligjor, shëndetësinë, bashkëpunimin rajonal, sigurinë, mbrojtjen… nuk ka thënë ende asnjë fjalë.

Në rrethana të tilla, nuk është çudi që Serbia po hyn në marrëdhënie gjithnjë e më të tensionuara me të gjitha vendet e rajonit, me rrezikun e qenësishëm të krijimit të një koalicioni të gjerë antiserb, për të parandaluar ngjarje si ajo në Banjskë. Sepse kombet e pjekura mësojnë nga historia, ndërsa të tjerat i kthehen vazhdimisht asaj në kërkim të “mësimeve” të reja. Serbia dhe populli i saj në shekullin XIX ishin një hapësirë plotësisht moderne. Në mbarë Evropën po rriteshin lëvizje të mbështetura mbi idetë e liberalizmit dhe nacionalizmit. Po shembej rendi i vjetër absolutist dhe po krijoheshin shtete të reja kombëtare si Italia, Gjermania, Greqia, por edhe Serbia! Sot me këto çështje merren vetëm njerëz që nuk e kuptojnë të ardhmen e Evropës dhe të botës! Vuçiqi dhe Lompari janë njerëz të prapambetur në çdo aspekt! Ata i ndjekin vetëm ata që nuk janë të arsimuar, pavarësisht kualifikimeve formale që mund të kenë, njerëz mendjelehtë dhe të parealizuar.

Në Beograd, këto ditë është dënuar në mënyrë maniake marrëveshja për bashkëpunim ushtarak ndërmjet Kroacisë, Kosovës dhe Shqipërisë. E paraqitur si një marrëveshje agresive kundër Serbisë, qëllimisht anashkalohet fakti se bëhet fjalë për një aleancë mes vendeve anëtare të NATO-s dhe një territori nën mbrojtjen e KFOR-it (pra NATO-s), e krijuar për të forcuar qëndrueshmërinë përballë qëndrimeve dhe kërcënimeve gjithnjë e më agresive të Rusisë dhe Serbisë si eksponent i saj në këtë pjesë të botës. Rusia, pikërisht përmes Serbisë, zhvillon luftë hibride në Ballkan. Ajo është ajo që u krijoi radikalëve idenë e “botës serbe”, dhe shtetet e rajonit kanë të drejtë legjitime të mbrohen nga aktivitete të tilla.

Nga ana tjetër, shtrohet pyetja se kush e ka fajin që Serbia nuk ka me kë të krijojë aleanca, duke qenë se vetë ka zgjedhur të jetë neutrale; siç dihet mirë, vende të tilla nuk kanë as detyrime ndaj të tjerëve, por as aleatë që në rast nevoje mund t’u vijnë në ndihmë. Për paaftësinë e regjimit serb për të qenë partner konstruktiv në ruajtjen e arkitekturës së paqes dhe stabilitetit në rajon është e tepërt të flitet, duke pasur parasysh se është pjesë e pothuajse të gjitha problemeve, por gati asnjë zgjidhjeje kuptimplotë.

Megjithatë, Serbia jo vetëm që nuk është në gjendje të gjejë gjuhë të përbashkët me fqinjët e saj, por ka hyrë në konflikt edhe me serbët e rajonit. Kështu, Beogradi zyrtar prej kohësh ka ndërprerë marrëdhëniet me Milorad Pupovacin, liderin e serbëve të Kroacisë, vetëm sepse ai, për të përmirësuar pozitën e bashkëkombësve të tij, zgjodhi bashkëpunimin me qeverinë e tij në Zagreb.

As Andrija Mandić nuk kaloi më mirë në korridoret politike të Beogradit, pasi pranoi të jetë partner konstruktiv në përmbushjen e agjendës evropiane në Mal të Zi. Kjo dukshëm bie ndesh me planet e Vuçiqit, për çka Beogradi po minon në mënyrë aktive pozitën e Mandiqit duke favorizuar veprimet destruktive të Milan Knezeviqit dhe Vladislav Dajkoviqit, aktorë marginalë nga i ashtuquajturi korpus serb në Mal të Zi.

Gozhdën e fundit në arkivolin e politikës së dështuar të “botës serbe” e nguli Milorad Dodik me marrëveshjen e tij të papritur me SHBA-në, me të cilën premtoi heqjen dorë nga agjenda separatiste dhe anti-NATO, për çka edhe u hoq nga lista e personave të sanksionuar në Uashington. Marrëveshja e Dodikut në Uashington ishte një sinjal i qartë për Vuçiqin se kishte dalë nga loja dhe se aktorët kyç nuk e konsideronin më as faktor të rëndësishëm, as të domosdoshëm për zbatimin e agjendës rajonale. Vuçiqi aktualisht po përballet me një izolim të butë, por në rritje, dinamikën e mëtejshme të të cilit do ta përcaktojnë ekskluzivisht Brukseli dhe Uashingtoni.

Vuçiqi e humbi mundësinë për të qenë pjesë e zgjidhjes. Atë shans e mori me nënshkrimin e Marrëveshjes së Brukselit, e më pas edhe me firmën që vendosi në Marrëveshjen e Uashingtonit! Egoja dhe infantilizmi i tij e bindën se mund të luante me detyrimet e veta dhe se mund t’i mposhtte me dinakëri fuqitë e mëdha të botës! Duke zgjedhur të krijojë probleme dhe të luajë lojëra të pista politike për interesa personale, ai e shtyu Serbinë në një pozitë identike me atë në të cilën ndodhej në gjysmën e dytë të viteve ’90. Dhe kjo është pozita e një shteti të përjashtuar, që nuk pyetet për asgjë dhe të cilit zgjidhjet i imponohen në mënyrë të njëanshme. Tani është më i vogli dhe më i parëndësishmi madje edhe në rajon!

Çfarë duhet të bëjmë atëherë ne, qytetarët e Serbisë, mbi të cilët ai ende sundon?! Është e thjeshtë! Duhet të zgjohemi në shekullin XXI, të dënojmë dhe të hedhim poshtë rusofilët si Vuçiqi dhe Lompari, t’u zgjasim dorën fqinjëve dhe, pa polemizuar për të kaluarën, të fillojmë bashkëjetesën dhe bashkëpunimin me ta! Në fund, duhet të zgjedhim rrugën MË TË MIRË për të gjithë ne, e ajo është anëtarësimi i Serbisë në BE dhe NATO! Nuk është e vështirë, sepse është zgjedhja e duhur! Kjo zgjedhje është kombëtarisht e drejtë dhe përfaqëson atdhedashuri! /The Geopost/

Rruga Press