Në Serbi, drejtësia është e ngadaltë

Nga Fred Abrahams

Lirimi i kriminelit të dënuar për krime lufte Sreten Lukiç dhe kthimi i tij në Serbi nxjerr në pah se si autoritetet e Beogradit ende nuk po bëjnë asgjë për të ndjekur penalisht zyrtarë të tjerë të rangut të lartë për masakrat e kohës së luftës në Kosovë dhe mbulimin e mëvonshëm të tyre.

Atë e pashë vetëm një herë – në gjykatë. Por rezultatet e punës së tij i kam ndjekur në kocka dhe varre.

Sreten Lukiç, kreu i policisë së Serbisë për Kosovën gjatë luftës së viteve 1998-1999, u lirua para kohe nga burgu muajin e kaluar. Ai është kthyer për të jetuar në Serbi pasi ka kryer dy të tretat e një dënimi me 20 vjet burg për vrasje, persekutim, dëbim dhe transferim me forcë si krime kundër njerëzimit.

Gjykata e OKB-së në Hagë e dënoi atë dhe katër zyrtarë të lartë serbë dhe jugosllavë në vitin 2009 si pjesë e një sipërmarrjeje të përbashkët kriminale. Lukiç shërbeu si “urë lidhëse midis planifikuesve të politikave në Beograd… dhe atyre në terren në Kosovë”, thuhej në urdhrin e lirimit.

Ai ushtroi përgjegjësi de jure dhe de facto mbi forcat policore serbe që “kryen krime në një shkallë masive”, shtoi ai.

Unë dhe kolegët e mi dokumentuam shumë nga ato akte të tmerrshme, të cilat erdhën si pasojë e politikave dhe jo e trupave të pandershme. Unë dëshmova në gjykatën e OKB-së kundër Lukiç dhe kolegëve të tij, tre prej të cilëve janë gjithashtu tani të lirë.

Mekanizmi i OKB-së që merret me këto raste vendosi kushte për lirimin e Lukiçit: ai nuk mund të zotërojë armë ose të vizitojë Kosovën. Ai duhet të njoftojë autoritetet kur dëshiron të udhëtojë.

E rëndësishmja, atij i ndalohet të flasë me mediat ose të lavdërojë kriminelë të tjerë të dënuar të kohës së luftës. Ky është një kufizim i ri dhe i mirëpritur, sepse të tjerë që janë liruar më herët kanë mohuar krimet e tyre, kanë kundërshtuar gjykatën e OKB-së dhe kanë lartësuar aktet e tyre të kohës së luftës.

Ekspertë mjeko-ligjor nga Serbia, Kosova dhe BE-ja duke kërkuar në zonën ku u gjet një varr masiv në fshatin Kizevak, pranë qytetit të Rashkës në veriperëndim të Serbisë në dhjetor 2020. Foto: EPA-EFE/Djordje Savic.

Qeveria serbe i ka mirëpritur këta njerëz si heronj, duke lavdëruar aktet e tyre kriminale. Ish-zëvendëskryeministri Nikola Sainoviç, i dënuar së bashku me Lukiçin, mori një post të lartë në partinë në pushtet. Ish-komandanti i dënuar i forcave të Ushtrisë Jugosllave në Kosovë, Vladimir Lazariviç, u punësua për të dhënë mësim në akademinë ushtarake serbe.

Ndjekjet penale të krimeve të luftës në Serbi janë ngadalësuar ose janë ndalur, me rastet e të dyshuarve të nivelit më të ulët që zvarriten me vite. Të mbijetuarit nga Kosova që pranuan të dëshmonin kanë bërë udhëtime të shumta në Beograd, por më kot. BE-ja kritikoi së fundmi Serbinë për “të dhënat e saj shumë të dobëta në përpunimin e rasteve të krimeve të luftës”.

Në vitin 1999, menjëherë pas luftës, forcat serbe i transferuan trupat e gati 1,000 shqiptarëve të Kosovës, të cilët i kishin vrarë, në varre masive në komplekset e policisë dhe vende të tjera në Serbi, por qeveria bën pak për të gjetur eshtrat e tyre, e aq më pak të mbajë përgjegjës ndonjë.

Një nga ato vende, një varr masiv në një minierë të hapur pranë qytetit të Rashkës në Serbinë jugore, u zhvarros vitin e kaluar, rezultat i një përpjekjeje të përbashkët midis Serbisë, Kosovës, Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq dhe EULEX-it, misioni i drejtësisë dhe policisë i BE-së në Kosovë. Aty u zbuluan mbi një duzinë viktima, por prokurorët nuk kanë ngritur asnjë aktakuzë për rastin. Vendi ndodhet rreth 10 kilometra nga një gurore afër Rudnicës, ku autoritetet serbe gjetën trupat e më shumë se 40 shqiptarëve të Kosovës në vitin 2014.

Personi që mund të dijë më shumë për operacionin e transferimit të trupave, të cilët u lëvizën me kamionë frigoriferikë, është ish-shefi i policisë serbe Vlastimir Djordjeviç, shefi i Lukiçit, i cili po vuan një dënim me 18 vjet burg në Gjermani pasi u dënua, ndër krime të tjera, për drejtimin “e trajtimit, transportit dhe rivarrimit të trupave të fshehtë”. Djordjeviç kërkon gjithashtu lirim të parakohshëm.

Dy anëtarë të Partisë Radikale Serbe nacionaliste kërkohen në Hagë për shpërfillje të gjykatës, për shkak të ndërhyrjes te dëshmitarët në çështjen e gjykatës kundër liderit të tyre, Vojisllav Sheshel. Pavarësisht tre raporteve për mos përmbushje të kërkesave të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, qeveria serbe refuzon t’i dorëzojë ata.

Politika për të mbrojtur të dyshuarit mund të ndryshojë. Muajin e kaluar, Serbia paraqiti një plan pesë-vjeçar për trajtimin e krimeve të luftës, i cili njeh disa nga mangësitë e tij dhe ofron disa hapa të dobishëm, duke përfshirë ndjekje penale të përshpejtuara dhe bashkëpunim të përmirësuar me shtetet fqinje. Por premtimet mbeten thjesht të tilla. Beogradi mund të tregojë një ndryshim të vërtetë duke e kthyer planin e tij në veprim me financimin dhe vullnetin politik të nevojshëm.

Nëse Serbia nuk heton dhe nuk ndjek penalisht abuzimet e kohës së luftës, atëherë drejtësia nuk do të vihet në vend si duhet.

Fred Abrahams është drejtor i asociuar për programe në Human Rights Watch./birn/