Lufta në Ukrainë: mjegulla e madhe mbi ndihmën ushtarake për Kievin

Shumë pasiguri rëndojnë mbi aftësinë e europianëve për të zëvendësuar Shtetet e Bashkuara në mbështetjen ndaj Kievit. Por ky transferim po bëhet në përfitim të industrisë së mbrojtjes amerikane. Në këtë fazë, Franca ka parashikuar të ndihmojë Ukrainën me 120 milionë euro në vitin 2026, kundrejt 11,5 miliardë eurove nga Gjermania.

Ndërsa presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky, pritej të udhëtonte drejt Parisit të hënën më 17 nëntor, për vizitën e tij të nëntë që nga pushtimi rus, ndihma ushtarake për Ukrainën ishte një nga temat kryesore në rendin e ditës. Përfundimi i mbështetjes ushtarake amerikane për Kievin, i shpallur nga Donald Trump që prej rikthimit në Shtëpinë e Bardhë, po ushtron presion të madh mbi europianët. Transparenca relative që ekzistonte në fillim të luftës mbi këtë ndihmë – me publikimin e listave të pajisjeve – ka zhdukur tashmë, dhe aleatët po organizohen në një terren gjithnjë e më të paqartë.

Zona e parë e paqartësisë lidhet me mbështetjen amerikane. Pavarësisht dëshirës së administratës republikane për t’i dhënë fund sistemit të ngritur nga demokratët gjatë presidencës së Joe Biden, ulja e ndihmës për Ukrainën do të jetë shumë më graduale sesa u njoftua. Në aspektin strikt buxhetor, fondi i parashikuar për Ukrainën në projektbuxhetin e vitit fiskal 2026, që po diskutohet aktualisht në Kongres, është vetëm 500 milionë dollarë (rreth 430 milionë euro). Por disa miliarda dollarë të buxhetuara midis viteve 2022 dhe 2024 ende nuk janë shpenzuar, dhe një numër i madh armësh të porositura duhet ende të dorëzohen.

Që prej vitit 2022, ndihma ushtarake amerikane është financuar përmes dy mekanizmave të mëdhenj. I pari, me një shumë totale prej 45,8 miliardë dollarësh, përfaqëson vlerën e pajisjeve të dhuruara Kievit nga Uashingtoni, duke marrë drejtpërdrejt nga rezervat ushtarake. I quajtur “Presidential Drawdown Authority” (PDA), ky mekanizëm që varet nga presidenti amerikan ka lejuar dërgimin e shpejtë të armëve të gatshme për përdorim drejt Ukrainës.

Problemi: rezervat e ushtrisë amerikane janë zbrazur më shpejt nga sa janë rimbushur, me debate të pafundme për vlerën e asaj që i është dhënë Ukrainës dhe koston e zëvendësimit. Sipas vlerësimeve të inspektoratit të përgjithshëm të ushtrisë amerikane, vetëm rreth një e katërta e pajisjeve të dorëzuara Kievit që prej vitit 2022 është zëvendësuar. Janë nënshkruar kontrata për pajisje shtesë me vlerë 32 miliardë dollarë, por pajisjet nuk janë dorëzuar ende, dhe vetë industria e pranon vonesën.

Ky problem mbinxehjeje prek edhe mekanizmin tjetër të madh të financimit të ndihmës amerikane për Ukrainën: “Ukraine Security Assistance Initiative” (USAI), me vlerë 33,5 miliardë dollarë. Në këtë rast, nuk bëhet fjalë për dhurime, por për blerje të drejtpërdrejta armësh nga industria. USAI financon gjithashtu stërvitjen e ushtarëve ukrainas dhe ndihmën amerikane në fushën e inteligjencës ushtarake. Tetë miliardë dollarë nga kjo shumë ende nuk janë alokuar.

Blerja e armëve amerikane

Kjo rezervë është e konsiderueshme, por edhe në këtë rast mund të duhen muaj apo vite para se armët e porositura të dorëzohen. “Industria amerikane e mbrojtjes nuk mund ta furnizojë më Evropën në mënyrë të besueshme,” paralajmëroi në fund të vitit 2024 think-tanku europian Bruegel. Për raketat Patriot, të prodhuara në sasi të pamjaftueshme, Ukraina gëzon prioritet në dorëzime — por deri kur?

A do t’i kompensojnë mekanizmat e ngritur me urgjencë nga europianët këto pasiguri duke filluar nga viti 2026? Në fillim të vitit 2025, 27 vendet e BE-së kishin financuar së bashku rreth 50 miliardë euro ndihmë ushtarake për Kievin, ose rreth 15 miliardë euro në vit, sipas Sekretariatit të Përgjithshëm të Çështjeve Europiane.

Për të zhbllokuar situatën, pavarësisht vështirësive buxhetore të disa vendeve, Komisioni Europian vendosi këtë verë të krijojë një hua prej 150 miliardë eurosh, të quajtur “Security Action for Europe” (SAFE). Por ky fond ka dy funksione: ndihmën për Ukrainën dhe riarmatosjen europiane. Një mekanizëm tjetër, i miratuar në fund të tetorit, i quajtur “European Defence Industry Programme” (EDIP), synon të nxisë blerjet e përbashkëta të armëve, me 1,5 miliardë euro deri në vitin 2027, nga të cilat 300 milionë euro vetëm për Ukrainën. Por kjo shumë mbetet shumë e ulët në këtë fazë.

Një pjesë e mirë e këtyre fondeve mund të përfundojnë duke financuar blerjen e armëve amerikane. Për Ukrainën, si për shumë vende, blerja e armëve amerikane përfaqëson një garanci sigurie, pavarësisht paqëndrueshmërisë së Donald Trump. Në teori, pjesa e komponentëve “jo europianë” në programin EDIP kufizohet në 35%, por disa përjashtime e zbusin fort këtë kufi. Blerja e municioneve dhe raketave përjashtohet krejt nga kufizimet.

Mbështetja ambivalente e Francës

Rreth dhjetë vende europiane, ndërkohë, janë bashkuar me një mekanizëm tjetër për blerje të përbashkëta armësh — ekskluzivisht amerikane. Krijuar në korrik dhe i quajtur “Prioritised Ukraine Requirements List” (PURL), ai drejtohet nga NATO. Holanda, Danimarka, Norvegjia, Suedia, Gjermania dhe Kanadaja kanë financuar secila nga 500 milionë dollarë për blerjen e “paketave” të armatimit.

“Sot është shumë e vështirë të kuptosh qartë programet e financuara nga europianët,” shpjegon Léo Péria-Peigné nga Instituti Francez i Marrëdhënieve Ndërkombëtare. “Nëse ndërprerja e ndihmës amerikane do të kishte ndodhur dy vjet më parë, kjo do të kishte qenë shumë e rëndë për ukrainasit, por falë rritjes së kapaciteteve të industrisë së tyre të mbrojtjes, paradoksalisht është më pak problematike sot,” shton ai.

Në këtë panoramë të ndërlikuar, mbështetja e Francës ndaj Ukrainës është ndër më të paqëndrueshmet. Ndërsa Gjermania krenohet se në vitin 2026 mund të financojë e vetme 11,5 miliardë euro ndihmë për Ukrainën, në Francë shumat e planifikuara për buxhetin 2026 duken shumë modeste. Në këtë fazë, pak mbi 120 milionë euro janë parashikuar, të shpërndara mes disa ministrive — shumë larg 2 miliardë eurove të dhëna në vitin 2024 (ku 700 milionë euro përbënin dhurime armatimi). Në vitin 2026, ndihma ushtarake franceze për Ukrainën duket se do të mbështetet kryesisht në të ardhurat e mundshme nga interesat e fondeve ruse të ngrira (Franca mori rreth 300 milionë euro nga ky burim gjatë 2024–2025).

Ndryshe nga fqinjët e saj, Parisi ka zgjedhur të ruajë një lloj balancimi me Kievin, duke u përpjekur të përdorë angazhimin e tij në krahun lindor të NATO-s si argument për blerjen e armëve franceze. Përtej trupave të dislokuara në Estoni dhe Rumani, Franca i vë në dispozicion Kievit edhe aftësitë e saj satelitore dhe avionët AWACS, të domosdoshëm për mbrojtjen ajrore — një angazhim prej rreth 500 milionë eurosh në vit, sipas Gjykatës së Llogarive.

Ndihma ushtarake franceze për Ukrainën mund të rritet vetëm nëse kryhen dhurime të reja armatimi, përfshirë avionë Mirage dhe municione. Por pozicionimi i Parisit është shpesh i vështirë për t’u kuptuar nga Kievi, edhe pse ukrainasit e dinë se Franca do të jetë, së bashku me Mbretërinë e Bashkuar, fuqia europiane më e angazhuar në kuadër të “koalicionit të vullnetarëve” në rast të një armëpushimi. /LeMonde/

Rruga Press