Ballkani: Duhet të ndalojmë së fshehuri kokën në rërë
Shkruan SÉBASTIEN GRICOURT
Deri më sot, gjashtë shtete të Ballkanit janë të angazhuara në faza të ndryshme të integrimit evropian: Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Serbia. Nga ky rajon i Evropës Juglindore, për të cilin perspektiva e integrimit u formalizua në vitin 2003 pas dekadës së konfliktit në ish-Jugosllavi, Sllovenia – më pak e prekur nga lufta dhe duke qenë e angazhuar me Bashkimin Evropian më parë – u integrua gjatë zgjerimit të madh të vitit 2004, e ndjekur nga Kroacia në vitin 2013.
Që atëherë, i ashtuquajturi Ballkan Perëndimor – një emërtim i gabuar nëse nuk i konsiderojmë Rumaninë, Bullgarinë, apo edhe Greqinë si Ballkanin Lindor – kanë mbetur në një lloj salle pritjeje për anëtarësim, të rrethuar nga shtete anëtare. Progresi i rajonit drejt BE-së ndikohet nga përparimet dhe pengesat, varësisht nga natyra e politikave në fuqi dhe vëmendja e sinqertë ose e shtirur e Bashkimit Evropian. Dy dekada integrimi më në fund kanë ekspozuar zvarritjen dhe lëkundjet evropiane, të cilat po e gërryejnë gradualisht besimin që një brez i tërë në Ballkan kishte në premtimin evropian.
Tani jemi në çerekun e dytë të shekullit të 21-të , një periudhë që premton shumë më tepër pasiguri dhe kërcënime për Evropën sesa çereku i parë, për të cilin dikur besonim se i kishte kthyer përfundimisht shpinën tmerreve të luftës në Evropë. Për më tepër, popujt e Ballkanit e panë me tmerr shpërthimin e luftës ruse në tokën ukrainase dhe kryesisht i frikësohen paqëndrueshmërisë së nxitur, në veçanti, nga shtete të palëve të treta si Rusia. Këtyre ndërhyrjeve të ashtuquajtura hibride, por shumë reale, mund t’u shtojmë ato të Kinës, Turqisë dhe Shteteve të Gjirit. Dhe tani edhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës Trump, të cilat së shpejti mund të riangazhohen hapur politikisht, gjë që do ta fuste përfundimisht BE-në në qoshe në ambiciet e saj gjeopolitike për të kompletuar Evropën.
Sepse integrimi i shteteve të mbetura të Ballkanit është bërë më në fund, gjatë dekadës së fundit, “një investim strategjik”, siç përsëritet rregullisht në të gjitha deklaratat dhe raportet zyrtare nga Brukseli. Sot, Mali i Zi dhe Shqipëria duket se po e udhëheqin këtë garë qëndrueshmërie, e cila nuk duhet të kishte qenë kurrë një garë me kaq shumë kthesa e kthesa.
Shpresat u shuan, veçanërisht nga vota “jo” e francezëve.
Në këtë drejtim, ka shumë mësime për t’u nxjerrë rreth veprimit evropian, siç është zhgënjimi ende i gjallë në Maqedoninë e Veriut, i cili u ndal në kulmin e tij nga vota franceze “jo” në vitin 2019. Shpresat shpesh u shuan nga mungesa e veprimit të bashkuar dhe vendimtar evropian për ta bërë Bosnjën dhe Hercegovinën një shtet vërtet të bashkuar. Po në lidhje me Serbinë, të cilën BE-ja e vendosi verbërisht në ballë të integrimit për vite me radhë, edhe pse vendi zhytej gjithnjë e më thellë në autoritarizëm, duke nxitur ose duke transmetuar (nga Rusia) operacione destabilizimi në rajon? Po në lidhje me Kosovën – një vend me treguesit më të mirë demokratikë dhe të sundimit të ligjit në rajon – e cila kishte një regjim masash shtrënguese evropiane të imponuara mbi të me shpresën e fshehur për të qetësuar Serbinë, ndërsa pesë shtete anëtare ende nuk e njohin vendin?
Nxitja dhe përshpejtimi i procesit të integrimit në Ukrainë dhe Moldavi, i shkaktuar nga lufta e agresionit rus, sigurisht që ka nxitur një rivlerësim të pranimeve për zgjerimet e ardhshme, një rishikim të metodologjive dhe termave, me qëllim gjenerimin e vrullit dhe krijimin e efekteve të reja transformuese. Ndërsa fillimisht, pas ndryshimit gjeopolitik të shkaktuar nga Rusia, Ballkani Perëndimor u ndje i lënë mënjanë nga premtimet evropiane, rajoni po merr qartësisht vëmendje të re. Por a reflektohet kjo në propozimin e Komisionit për Kornizën Financiare Shumëvjeçare të ardhshme 2028-2034, një periudhë që supozohet të jetë e favorshme për integrimin e të gjithë Ballkanit?
Kthesa 180 centimetrashe e BE-së apo mungesa e një dëshire të vërtetë për të integruar gjashtë shtetet e Ballkanit
Në përmbledhje, KFSH-ja parashikon 1.9 trilionë euro, nga të cilat 215.2 miliardë euro mund të ndahen për shtyllën e saj të re
të Evropës Globale për veprimin e jashtëm të BE-së, dhe 43.1 miliardë euro nga të cilat do t’i dedikoheshin komponentit të Zgjerimit dhe Fqinjësisë Lindore. Për krahasim, Instrumenti i Para-Anëtarësimit (IPA), i shpërndarë në tre periudha shumëvjeçare gjatë dy dekadave nga viti 2007 deri në vitin 2027, arriti në total në 37.5 miliardë euro.
Në sipërfaqe, këto shifra mishërojnë një angazhim të shtuar evropian ndaj integrimit të Ballkanit. Megjithatë, ato fshehin pasiguri të reja sepse duke kombinuar të gjitha mjetet e veprimit të jashtëm të BE-së në Evropë dhe në mbarë botën, duke përthithur të gjitha fondet dhe instrumentet në një të vetëm – duke përfshirë IPA-n ose Planin e Rritjes dhe Reformës të dedikuar për Ballkanin – arkitektura financiare e parashikuar rrezikon të zbehë angazhimet e bëra ndaj këtij rajoni dhe të rrisë paparashikueshmërinë e negociatave të pranimit.
Kështu, pas objektivit evropian për më shumë koherencë, fleksibilitet dhe reagim ndaj krizave, emergjencave dhe pohimeve të pushtetit, ekziston frika se, ndërsa prioritetet ndryshojnë për shkak të trazirave gjeopolitike aktuale dhe të ardhshme, Ballkani mund të ndihet sikur po kthehet në paradhomë, pasi disa ndienin se ishin lënë në harresë vitet e fundit.
Kjo nuk bëhet për të minimizuar mangësitë e shteteve të Ballkanit në përmbushjen e detyrimeve të tyre për reforma, por për të kuptuar se ato janë përballur me një proces gjithnjë e më kompleks të pranimit për një çerek shekulli. Kjo nuk është domosdoshmërisht për shkak të dështimeve të tyre, por sepse kërkesat evropiane shtrembërojnë parimet e meritës dhe vlerave në gjykimet e tyre dhe kryesisht përballen me paqartësitë e shteteve anëtare në lidhje me vullnetin e tyre politik për të integruar vërtet të gjithë Ballkanin. Çdo shtet ndjek interesat e veta dypalëshe, duke vëzhguar me kujdes opinionin e vet publik. Kjo është pjesërisht rezultat i mungesës së guximit politik, gjë që shpjegon edhe pse Franca (me 43% mbështetje) është shteti më skeptik në Bashkim (së bashku me Republikën Çeke).
Megjithatë, Ballkani është i integruar në ekonominë e Bashkimit Evropian.
Motivimet franceze për kundërshtimin e zgjerimit të BE-së në Ballkan janë shumëplanëshe, siç është preteksti i reformimit të BE-së para zgjerimit, kur përvoja e ndërtimit të Unionit ka treguar se të dy proceset shkojnë dorë për dore. Apo paragjykimet dhe paragjykimet në analizë të përhapura lehtësisht nga ekstremistët e të gjitha llojeve, duke kontribuar kështu në propagandën e armiqve të BE-së. Apo dëshira për ta reduktuar Ballkanin në një determinizëm historik të pakapërcyeshëm. Megjithatë, çfarë mund të jetë më e thjeshtë sesa të shpjegohet se po flasim për një rajon të integruar kryesisht në ekonominë evropiane dhe përmes diasporës së tij, dhe aktualisht përfshin vetëm 17.5 milionë banorë (një numër që parashikimet demografike dhe të migracionit e zvogëlojnë në 15 milionë deri në vitin 2050)?
Prandaj, është koha për të shpjeguar publikisht se si integrimi i plotë i Ballkanit mund të kontribuojë në objektivat dhe ambiciet e BE-së, dhe se lënia jashtë e këtij rajoni e dobëson Unionin. Dhe në këto kohë trazirash ndërkombëtare dhe sfidash ekzistenciale për Unionin, më e pakta që mund të bëjmë është të njohim rolin që rajoni mund të luajë, për shembull, në identitetin evropian dhe mbrojtjen e vlerave tona themelore, ristrukturimin e zinxhirëve të vlerave industriale, tregtinë, luftën kundër ndryshimeve klimatike dhe sigurinë e hapësirës evropiane.
Franca pritet me padurim nga kryeqytetet ballkanike sepse Parisi aktualisht perceptohet si një pengesë, duke kundërshtuar objektivat e Presidentit Macron për riinvestim në rajon. Meqenëse gjeopolitika ka mundësuar kthimin e Francës në Ballkanin Perëndimor (padyshim), le të punojmë për të siguruar që gjeografia të mbizotërojë përfundimisht dhe ta bëjë këtë rajon një zonë qendrore për bashkimin evropian./Sauvons Europe
Rruga Press