Prapa avatarit me miliona euro/ Sqarimi i AKSHI-t për “Diellën” zbulon më shumë se ç’fsheh

Portali e-Albania dhe Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit (AKSHI) u ndodhën sërish përballë pikëpyetjeve publike mbi efikasitetin dhe vërtetësinë teknologjike të “Diellës”, me një reagim zyrtar që më tepër i ngjan një manovre PR-i sesa një sqarimi teknik.

Në reagimin e tij, AKSHI kërkon të bindë publikun se prapa një ndërfaqeje statike fshihet një arkitekturë gjigante:

“Faqja që sheh përdoruesi është ndërfaqja e sistemit, jo vetë sistemi… Faqja është ajo që shihet; sistemi që kryen punën ndodhet pas saj.”

Por për ekspertët e programimit dhe gazetarët e të dhënave, ky argument dështon në elementin bazë: një ndërfaqe ueb, sa do e thjeshtë të jetë, duhet të komunikojë me serverin. Nëse lidhja me “inteligjencën artificiale” nuk ekziston në shkëmbimin e kërkesave (API), atëherë avatari mbetet thjesht një imazh dekorativ i vendosur mbi shërbimet që e-Albania i ofronte prej vitesh.

AKSHI mbrohet më tej duke përmendur shifrat e shërbimeve kryera:

“Në shërbim brenda portalit e-Albania që prej janarit 2025; Mbi 120,000 dokumente zyrtare të vulosura elektronikisht, numër që vijon të rritet…”

Kjo deklaratë ngre një pyetje thelbësore logjike: Përse duhet një model i ndërlikuar i OpenAI në Azure për të gjeneruar një certifikatë me vulë digjitale, procedurë që kryhet përmes një kërkimi të zakonshëm në bazën e të dhënave (database query)? Përzierja e automatizimit bazë me inteligjencën artificiale shërben vetëm për të arsyetuar buxhetet marramendëse që shpenzohen në emër të dixhitalizimit.

Skepticizmi i publikut nuk vjen në vakum. Ky reagim vjen në një kohë kur AKSHI ndodhet nën shënjestrën e Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK). Hetimet e fundit kanë zbërthyer një seri tenderash miliona eurosh në fushën e teknologjisë së informacionit, ku kontrata publike janë dhënë përmes procedurave të dyshimta, me specifikime teknike të qepura me masë dhe pa garë reale. Disa nga tenderat më të mëdhenj për mirëmbajtjen dhe zhvillimin e sistemeve shtetërore kanë përfunduar nën sekuestro apo me urdhër-arreste për zyrtarë e sipërmarrës.

Kur një institucion i zhytur në hetime për korrupsion me tenderat e IT-së deklaron se:

“Pikërisht për arsye sigurie, një sistem i ndërtuar sipas standardeve nuk ekspozon në kodin publik adresat e brendshme të serverëve…”

kjo tingëllon më shumë si një perde tymi për të shmangur auditimin publik mbi atë se ku kanë përfunduar paratë e taksapaguesve. Transparency duhet të jetë kryefjala e çdo partneriteti publik-privat. Nëse “Diella” është tërësisht funksionale, AKSHI nuk ka pse fshihet pas retorikës së “sekreteve të serverit”, por duhet të ofrojë prova të verifikueshme arkitekturore — përpara se provat t’i kërkohen nga prokurorët e SPAK-ut.

Rruga Press