I ndërtuar për të zgjatur, u shemb brenda pak muajsh! Si Péter Magyar çmontoi sistemin e Viktor Orbánit

Fitorja bindëse e Péter Magyar dhe partisë së tij Tisza në zgjedhjet parlamentare të prillit ka shënuar një kthesë historike për Hungarinë, duke i dhënë fund 16 viteve të qeverisjes së Viktor Orbánit dhe duke hapur rrugën për një seri reformash të thella politike dhe institucionale.

Me shumicën prej dy të tretash në Parlament, Magyar fitoi mundësinë për të ndryshuar Kushtetutën dhe ligjet themelore të vendit. Ai kishte premtuar gjatë fushatës jo vetëm ndryshimin e qeverisë, por edhe çmontimin e sistemit politik të ngritur nga Orbáni gjatë katër mandateve të tij në pushtet.

Vetëm pak muaj pas marrjes së detyrës, qeveria e re nisi ndryshime të shpejta në institucionet kryesore të shtetit. Presidenti i Hungarisë dhe prokurori i përgjithshëm u larguan nga detyra, u zëvendësuan drejtues të shërbimeve të sigurisë dhe institucioneve të tjera shtetërore, ndërsa u mbyll Zyra për Mbrojtjen e Sovranitetit, e kritikuar prej kohësh nga Bashkimi Evropian.

Një nga prioritetet e kabinetit të ri është lufta kundër korrupsionit. Autoritetet kanë ngritur një zyrë të posaçme për rikuperimin e pasurive publike dhe kanë nisur hetime ndaj disa figurave të lidhura me qeverisjen e mëparshme, përfshirë biznesmenë dhe zyrtarë të afërt me Orbánin. Në të njëjtën kohë, janë bllokuar edhe disa transferta të dyshuara të pasurive jashtë vendit, ndërsa Hungaria pritet t’i bashkohet Prokurorisë Publike Evropiane, duke zgjeruar mundësitë për hetimin e mashtrimeve me fondet e Bashkimit Evropian.

Ndryshime të rëndësishme kanë prekur edhe skenën politike. Viktor Orbán hoqi dorë nga mandati i deputetit pas 36 vitesh në Parlament, ndërsa shumica e re miratoi një ligj që kufizon mandatin e kryeministrit në tetë vjet. Ky ndryshim e bën praktikisht të pamundur rikthimin e tij në krye të qeverisë. Gjithashtu, janë vendosur kufizime edhe për mandatet e deputetëve, çka prek një numër figurash historike të partisë Fidesz.

Edhe peizazhi mediatik ka pësuar ndryshime të mëdha. Media shtetërore njoftoi ristrukturimin e saj me synimin për të garantuar pavarësi editoriale, ndërsa disa media pranë Fidesz u përballën me vështirësi financiare pas ndërprerjes së reklamave shtetërore, duke çuar në shkurtime të stafit dhe, në disa raste, në mbylljen e aktiviteteve.

Masat e ndërmarra nga qeveria e re kanë shkaktuar reagime të forta politike. Fidesz i konsideron ato një sulm ndaj demokracisë dhe akuzon Magyar për përdorimin e shumicës parlamentare për të eliminuar kundërshtarët politikë. Nga ana tjetër, qeveria argumenton se reformat janë të domosdoshme për të rikthyer pavarësinë e institucioneve dhe sundimin e ligjit pas viteve të përqendrimit të pushtetit.

Edhe në arenën ndërkombëtare, zhvillimet janë ndjekur me vëmendje. Komisioni Evropian ka mirëpritur në përgjithësi reformat, duke i cilësuar ato një ndryshim të rëndësishëm në drejtim të forcimit të shtetit të së drejtës. Në të kundërt, aleatë të Orbánit në Evropë kanë shprehur shqetësim se disa prej masave mund të krijojnë precedentë problematikë për demokracinë.

Pavarësisht ritmit të shpejtë të ndryshimeve, analistët vlerësojnë se sfida më e madhe për Péter Magyar do të jetë hartimi i një sistemi të ri institucional që garanton balancën e pushteteve dhe shmang përsëritjen e modelit të përqendrimit të pushtetit që ai ka kritikuar gjatë gjithë fushatës së tij.

Rruga Press