BE i reagon ashpër Serbisë pas marrëveshjes me Kinën

“Nivele të reja” të partneritetit strategjik midis Kinës dhe Serbisë u njoftuan në Pekin nga Presidentët Xi Jinping dhe Aleksandar Vuçiq.

Si pjesë e kësaj, të dy qeveritë nënshkruan një Memorandum mbi promovimin e përbashkët të bashkëpunimit brenda Iniciativës së Sigurisë Globale (GSI).

Me këtë iniciativë, Kina po përpiqet të paraqitet si një alternativë ndaj modeleve ekzistuese perëndimore në politikën e jashtme dhe të sigurisë.

Dhe Serbia, si kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian, mbështeti vizionin kinez për sigurinë ndërkombëtare dhe rendin global.

Selia e BE-së i tha RSE-së se rruga evropiane e Serbisë kërkon zgjedhje të qarta strategjike.

“Një perspektivë e besueshme evropiane nënkupton një angazhim për stabilitetin rajonal dhe një kuptim të përbashkët të sfidave të sigurisë me të cilat përballet kontinenti ynë”, u tha nga KE.

Në përgjigjen e Komisionit Evropian, shtohet se Kina është në të njëjtën kohë një partner negociues, një konkurrent ekonomik, por edhe një rival sistemik i BE-së.

“Marrëdhënia midis BE-së dhe Kinës është në të njëjtën kohë një nga marrëdhëniet më të rëndësishme strategjike, por edhe një nga marrëdhëniet më sfiduese që kemi”, u tha në deklaratën e KE.

Gjatë dekadës së fundit, me Aleksandar Vuçiqin në krye, Serbia ka intensifikuar bashkëpunimin e saj me Kinën, duke e zgjeruar atë nga politik dhe ekonomik në atë ushtarak.

Kështu, ajo u bë vendi i parë evropian që bleu armë kineze, dhe gjithashtu filloi ushtrime të përbashkëta ushtarake me Kinën, pavarësisht një paralajmërimi nga Brukseli.

Në të njëjtën kohë, Serbia, si një vend ushtarakisht neutral, bashkëpunon me aleancën e NATO-s përmes anëtarësimit të saj në Partneritetin për Paqe.

Selia e NATO-s thotë se ata respektojnë të drejtën sovrane të Serbisë për të vendosur për drejtimin e politikës së saj të jashtme duke komentuar marrëveshjet në Pekin.

“Serbia ka një rol të rëndësishëm për stabilitetin e Ballkanit Perëndimor dhe ne presim që ajo të angazhohet në mënyrë konstruktive me NATO-n dhe fqinjët e saj”, tha një zyrtar i aleancës ushtarake perëndimore për RSE-në.

Departamenti i Shtetit nuk iu përgjigj pyetjes së RSE-së në lidhje me mbështetjen e Serbisë për Iniciativën e Sigurisë Globale.

Autoritetet serbe këmbëngulin se anëtarësimi në BE është angazhimi strategjik i vendit.

Por në të njëjtën kohë, ata po forcojnë bashkëpunimin me Kinën dhe nuk po heqin dorë nga lidhjet e tyre me Rusinë, e cila është nën sanksione perëndimore për shkak të pushtimit të Ukrainës.

“Vuçiç po e largon vendin e tij nga blloku (BE) për të cilin duhet të aspirojë”, tha Donatienne Ruy, nga Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS) me seli në Uashington, për REL.

Në mbështetje të kësaj, GSI thotë se kjo e çon Serbinë në mospajtim me qëndrimet e BE-së dhe Shteteve të Bashkuara në lidhje me rolin e Kinës në skenën globale.

“Kështu, kjo zvogëlon më tej përafrimin e qëndrimeve të politikës së jashtme, që është një kusht i domosdoshëm për anëtarësim”, shtoi ajo.

Çfarë i sjell GSI Serbisë?

Daniel Fried, nga organizata joqeveritare amerikane Këshilli i Atlantikut dhe një ish-diplomat i lartë amerikan, i thotë REL se Vuçiq vazhdon të udhëheqë versionin e tij të politikës së paangazhimit të Beogradit, duke u kthyer nga Kina.

“GSI e Kinës të kujton iniciativat sovjetike që premtuan gjithashtu siguri ‘të pandashme’, që do të thoshte se Kremlini, dhe në këtë rast Pekini, po zgjeronte ndikimin dhe sferën e tij të ndikimit”, thotë Fried.

Gjatë takimit me Vuçiqin, Presidenti kinez Xi Jinping tha se peizazhi ndërkombëtar fluid dhe i trazuar kërkon koordinim dhe bashkëpunim më të ngushtë midis Kinës dhe Serbisë në çështjet globale.

Ai shtoi se të dy vendet duhet të praktikojnë multilateralizëm të vërtetë dhe të përpiqen të promovojnë pa lëkundje një botë multipolare të barabartë dhe të rregullt.

Gjatë vizitës disaditore të Presidentit serb Aleksandar Vuçiq në Kinë, u nënshkruan rreth 30 marrëveshje.

Ata ranë dakord të bashkëpunojnë në shumë fusha, nga politika, ekonomia te inteligjenca artificiale dhe energjia bërthamore.

Donatien Rui i CSIS thotë se disa nga këto dokumente janë mjaft të padëmshme ose një vazhdim i lidhjeve ekzistuese, ndryshe nga të tjerat, siç është Iniciativa e Sigurisë Globale.

“Të cilat, megjithëse nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht rezultate konkrete ose ndryshime të mëdha në politikë, janë fort simbolike. Dhe i lejojnë Kinës të pretendojë se ka mbështetjen e një vendi evropian”, deklaroi ajo.

Ndërsa një delegacion i madh me Presidentin Aleksandar Vuçiq po qëndron në Kinë, Ministri i Jashtëm serb Marko Gjuriç u takua me homologun e tij kinez Wang Yi në Nju Jork.

Gjatë atij takimi, siç raportohet nga Xinhua, Yi tha se Serbia u bë vendi i parë që lëshoi ​​një deklaratë të përbashkët me Kinën mbi promovimin e zbatimit të katër nismave globale, përfshirë GSI-në.

Serbia e mbështeti këtë nismë në maj 2024 duke nënshkruar deklaratën e Si dhe Vuçiq mbi ndërtimin e një të ardhmeje të përbashkët midis dy vendeve.

Cili është qëllimi i Kinës?

Nisma e sigurisë globale u lançua në vitin 2022 nga Presidenti kinez Xi Jinping.

Duke e prezantuar atë, Xi deklaroi më pas se vendet duhet të zgjidhin mosmarrëveshjet e tyre përmes dialogut, duke respektuar dallimet e njëri-tjetrit në mënyrë që të arrijnë “siguri për të gjithë”.

“Vendet në të gjithë botën janë si pasagjerë në të njëjtën anije që ndajnë të njëjtin fat”, tha presidenti kinez.

Ai përsëriti kundërshtimin e Kinës ndaj futjes së sanksioneve të njëanshme.

GSI bën thirrje për një fokus më të fortë në diplomaci dhe mbrojtje, duke besuar se bota mund të bëhet më e sigurt përmes bashkëpunimit dhe dialogut të përmirësuar.

Ai deklaron angazhimin për të respektuar sovranitetin dhe integritetin territorial të të gjitha vendeve dhe mosndërhyrjen në punët e brendshme.

Ai gjithashtu bën thirrje për respektimin e qëllimeve dhe parimeve të Kartës së Kombeve të Bashkuara.

Çështjet që mbulon variojnë nga lufta kundër terrorizmit deri te rritja e ushtrimeve ushtarake dhe shkëmbimi më gjithëpërfshirës i inteligjencës.

Donatien Rui i CSIS thotë se, ndërsa ende nuk ka shumë aktivitet të prekshëm pas kësaj iniciative, ajo përqendrohet në parime të tilla si mosndërhyrja në punët e brendshme.

“Dhe është një prelud për Kinën që merr një rol udhëheqës në krijimin e një arkitekture të re sigurie ose të paktën parimeve globale të marrëdhënieve ndërkombëtare”, shtoi ajo.

Instituti i BE-së për Studime të Sigurisë (EUISS) tha në një raport të marsit 2023 se do të ishte gabim të nënvlerësohej GSI, edhe pse në fillim mund të duket si një “guaskë bosh”.

Thuhet se Kina shpreson të zgjerojë rrethin e vendeve mike dhe përfundimisht të formësojë një rend qeverisjeje sigurie pas-perëndimor.

Sipas burimeve kineze, më shumë se 80 vende dhe organizata ndërkombëtare kanë shprehur mbështetjen e tyre për GSI-në.

Ajo u mbështet kryesisht në Jugun Global, ndërsa në Evropë dokumenti u mbështet nga Serbia, Rusia dhe Bjellorusia.

Anëtarësimi formal nuk ekziston, por bazohet në mbështetjen politike dhe shprehet përmes deklaratave të përbashkëta dhe dokumenteve diplomatike.

Pekini gjithashtu ka përfshirë propozimin e tij prej 12 pikash se si të përfundojë lufta në Ukrainë në kuadrin më të gjerë të GSI-së.

Dokumenti u përball me kritika nga udhëheqësit perëndimorë të cilët vunë në dyshim aftësinë e Kinës për të ndërmjetësuar një armëpushim duke pasur parasysh lidhjet e saj në rritje me Rusinë.

Asnjë marrëveshje armësh

Asnjë nga rreth 30 marrëveshjet e nënshkruara nuk i referohet bashkëpunimit ushtarak apo prokurimit të armëve kineze, megjithëse Ministri i Mbrojtjes Bratislab Gašić ishte gjithashtu në delegacion.

Ministria e Mbrojtjes dhe Presidenca e Serbisë nuk iu përgjigjën pyetjes së RSE-së nëse blerjet e reja të armëve u negociuan në Kinë.

Ndërkohë, Vuçiq deklaroi se gjatë vizitës, armët ushtarake u diskutuan me udhëheqjen kineze.

“Përforcime të mëdha na presin sa i përket ushtrisë sonë, të lidhura me Francën, Rusinë, Izraelin dhe sigurisht Kinën. Besoj se do të hapim disa gjëra të tjera në të ardhmen”, tha ai për RTS.

Para takimit me Xi, Vuçiq, duke folur për bashkëpunimin ushtarako-teknik, tha se “kemi edhe disa kërkesa, disa dëshira”, duke deklaruar se nuk mund të fliste për detajet për publikun.

“Ekziston një mjet mrekullie për të cilin nuk kemi para për momentin, por presionet do të vazhdojnë, kështu që do ta shohim”, tha ai, por pa dhënë detaje të mëtejshme.

Ku po çon ‘miqësia e çeliktë’ e Serbisë me Kinën?

Me vizitën e tij në Kinë, Vuçiq vazhdon të thellojë marrëdhëniet me atë vend, të cilat zyrtarët e të dy vendeve e quajnë “miqësi e çeliktë”.

Gjatë asaj kohe, Serbia ngeci në negociatat për anëtarësim në BE, pikërisht për shkak të mospërputhjes së politikës së jashtme dhe vendosjes së sanksioneve kundër Rusisë, por edhe për shkak të mospërmbushjes së kushteve.

Donatien Rui i CSIS me seli në Uashington thotë se marrëdhëniet me Kinën mundësojnë një hyrje kapitali që mbështet ekonominë serbe.

“Në një kohë kur Brukseli po flet gjithnjë e më shumë për uljen e fondeve të caktuara para-anëtarësimit për shkak të çështjes së sundimit të ligjit, i cili ruan pushtetin e Vuçiqit dhe rrjetin e patronazhit politik të partisë së tij”, shtoi ajo.

E pyetur nëse Kina është shtylla e vetme e politikës së jashtme të Serbisë që “funksionon në mënyrë efektive”, ajo thotë se është kështu për Presidentin Vuçiq dhe partinë e tij.

Ai deklaron se kjo i jep legjitimitet në skenën ndërkombëtare.

“Si dhe një burim bashkëpunimi ekonomik dhe diplomatik në një kohë kur ai po përballet me protesta afatgjata në vend dhe kur vendimet e tij politike e distancojnë Serbinë nga perspektiva realiste e pranimit (në BE) në të ardhmen e afërt”.

Në këtë kontekst, Daniel Fried nga Aleanca Atlantike vlerëson se Serbia mund të përparojë drejt anëtarësimit në BE, por se “Vuçiq nuk duket i interesuar”.

Vuçiq do të kthehet nga vizita e tij pesëditore në Kinë me Urdhrin e Miqësisë, i cili iu dorëzua nga Xi Jinping.

Ky urdhër, para Vuçiqit, u prit nga Presidenti rus Vladimir Putin dhe Raul Castro, në kohën kur ai ishte kreu i Partisë Komuniste të Kubës.

Rruga Press