Demokracia triumfoi në Hungari, Vuçiqi në frikë nga ndryshimet që po vijnë

Rezultatet e zgjedhjeve në Hungari nuk janë vetëm ndërrim pushteti. Ato përfaqësojnë një zgjedhje të qartë politike dhe qytetëruese midis dy modeleve të demokracisë: atij liberal dhe atij hibrid.

Shkruan Dragan Shormaz

Humbja e Viktor Orbanit dhe fitorja e opozitës së mbledhur rreth Peter Madjarit shënojnë fundin e një epoke politike në të cilën demokracia hibride përpiqej të paraqitej si një alternativë e qëndrueshme ndaj modelit evropian. Qytetarët e Hungarisë e kanë bërë të qartë se nuk është kështu.

Por, ajo që është edhe më e rëndësishme se vetë rezultati janë mesazhet që dalin prej tij, sepse ato nuk vlejnë vetëm për Hungarinë.

Së pari, u tregua se narrativat për “ruajtësit e shtetit” dhe sovranistët e vetëshpallur janë konsumuar. Ndërtimi për vite me radhë i një armiku të jashtëm, qoftë ai nga Bashkimi Evropian, nga valët migratore apo nga qarqet liberale, mund të përdoret vetëm për një kohë të kufizuar. Kur jeta reale fillon ta përgënjeshtrojë propagandën, frika pushon së qeni monedhë politike.

Së dyti, u konfirmua edhe një herë rregulli historik: popujt evropianë mes Rusisë dhe Evropës, në momente kyçe, zgjedhin Evropën. Jo nga verbëria ideologjike, por nga interesi racional. Sepse Evropa, me të gjitha dobësitë e saj, mbetet hapësirë e përparimit ekonomik, sigurisë juridike dhe një të ardhmeje të parashikueshme. Dhe këtë fakt nuk mund ta ndryshojë propaganda e financuar me bollëk nga autokratët hibridë të korruptuar.

Së treti, rënia e regjimeve hibride nuk është një proces spontan. Ajo kërkon strategji, organizim dhe një alternativë serioze politike. Fitorja në Hungari nuk erdhi vetëm si pasojë e gabimeve të pushtetit, por si rezultat i një oferte të qartë politike: lidership, punë në terren, program dhe gatishmëri për t’u ofruar qytetarëve zgjidhje konkrete, e jo vetëm rezistencë.

Së katërti, këto zgjedhje konfirmuan edhe një herë një ligjshmëri politike: në përplasjen midis motivimit të atyre që kërkojnë ndryshim dhe makinerisë organizative të regjimit që mbron status quo-në, koha punon për ndryshimin. Pyetja nuk është nëse ato do të ndodhin, por kur dhe çfarë alternative do t’i formësojë. Këtu faktori i alternativës fillon të luajë rol kyç. Alternativa ndaj regjimit të Orbanit në Hungari ka ekzistuar edhe më parë, por me shumë mangësi organizative dhe konceptuale, të cilat, në kushtet specifike të sistemit zgjedhor në Hungari, pengonin ndryshimin politik.

Së pesti, pavarësisht dominimit mediatik, burimeve dhe mekanizmave të sofistikuar të manipulimit, e vërteta dhe faktet kanë përparësi afatgjatë. Ato mund të shtypen, por jo të mposhten përfundimisht. Në përplasjen mes manipulimit dhe fakteve, këto të fundit gjithmonë në fund fitojnë. Problemi i vetëm është se sundimtarët autokratikë refuzojnë ta pranojnë këtë dhe janë të gatshëm të investojnë burime të mëdha për të mbrojtur manipulimet e tyre, burime të cilat i kanë marrë nga vetë qytetarët e tyre përmes rrjeteve korruptive.

Dhe së fundi, ndoshta mësimi më i rëndësishëm: demokracia, edhe kur duket e brishtë, tregohet si sistemi politik më vital. Fuqia e saj nuk qëndron në kontroll, por në aftësinë për t’u ripërtërirë dhe në dëshirën e njerëzve për të jetuar në një shoqëri të lirë, ku institucionet u japin llogari qytetarëve të tyre. Pikërisht për këtë arsye, demokracia është afatgjatë më e fuqishme se çdo rend i korruptuar hibrid apo autokratik.

Të gjitha këto mesazhe reflektohen drejtpërdrejt edhe në Serbi. Ndryshimet nuk do të ndodhin vetvetiu. Nuk mjafton që pushteti të bëjë gabime. Nevojitet një alternativë e qartë, kredibile dhe e bazuar në vlera.

Qytetarët e Serbisë nuk do të motivohen nga zgjedhja midis radikalëve besnikë dhe atyre të zhgënjyer. As midis atyre që garojnë në afërsinë me Vladimir Putinin dhe regjimin e Moskës.

Ashtu si në Hungari, i vetmi impuls politik që mund të vërë në lëvizje shumicën e qytetarëve është një hap i guximshëm drejt së ardhmes, i bazuar në vlerat e Evropës bashkëkohore: sundimin e ligjit, stabilitetin institucional dhe zhvillimin ekonomik.

Hungaria mund të japë mësime të mira për të gjithë ata që duan ndryshim pushteti në Serbi, veçanërisht për lëvizjen studentore dhe opozitën:

Kundër një regjimi autoritar që mbështetet te lideri, duhet luftuar me një lider të fortë! Një lider i fortë DUHET të jetë politikan ose, të paktën, një individ politikisht i ditur dhe i njohur! Zgjedhjet po afrohen, ndërsa një i tillë nuk ekziston në asnjë listë potenciale!

Tisza, gjatë fushatës, për plot dy vite, ka përdorur 16 ekipe programore, të cilat së bashku me liderin Mađar kanë vizituar gjithë vendin, çdo lokalitet!
Oferta për votuesit duhet të jetë kristalisht e qartë! Ajo duhet të jetë alternativë ndaj pushtetit të Vuçiçit, duhet të jetë krejtësisht e kundërta e tij! Lëvizja studentore fokusohet në luftën kundër korrupsionit dhe sundimin e ligjit, gjë që është në rregull, por nuk mjafton për fitore! Duhet t’i kushtohet shumë më tepër vëmendje ekonomisë, sepse Serbia është e pesta nga fundi në Evropë për fuqinë blerëse të popullsisë! Mungesa e të ardhurave për nevojat bazë të jetesës është makth për familjet tona! Zgjidhja, si në afat të shkurtër ashtu edhe në atë të gjatë për këtë problem, është vetëm anëtarësimi në BE!

Pra, anëtarësimi i Serbisë në Bashkimin Evropian duhet të theksohet në fushatë për shkak të: ekonomisë, sundimit të ligjit, luftës kundër korrupsionit, lirisë së mediave, të drejtave dhe lirive të njeriut, energjetikës, bujqësisë, ekologjisë…

Si rrjedhojë, qëndrimi ndaj Rusisë duhet të jetë gjithashtu kristalisht i qartë: distancim nga Rusia në çdo aspekt dhe diversifikim energjetik! Përveç kësaj, duhet të harmonizohet mesazhi për votuesit edhe sa i përket Kosovës! Zbatimi i Marrëveshjes së Brukselit deri në nënshkrimin e një marrëveshjeje përfundimtare, ligjërisht detyruese për normalizimin e marrëdhënieve, që nuk është njohje, por është detyrim i Serbisë në procesin e anëtarësimit në Bashkimin Evropian.

Për krijimin e një atmosfere referendare, kjo është e rëndësishme. Po, një listë e vetme do të ishte e dëshirueshme, por me elementet e mësipërme. Megjithatë, në Serbi nuk është e domosdoshme, sepse sistemi zgjedhor është krejt ndryshe. Tisza, në sistemin tonë zgjedhor, do të kishte shumicë absolute, por jo dy të tretat! Dy lista madje mund të rrisin daljen në votime, pasi kjo është një faktor tjetër i rëndësishëm për fitore.

Zgjedhjet në Hungari nuk ishin vetëm zgjedhje pushteti. Ato ishin zgjedhje drejtimi. Dhe pikërisht për këtë arsye, mesazhi i atyre zgjedhjeve dhe pasojat e tyre nuk do të ndalen në kufijtë e Hungarisë. Se kush do të jetë i radhës, varet vetëm nga ne vetë.

Serbisë i duhet patjetër ndryshimi i pushtetit të Vuçiçit, por i duhet edhe ndryshimi i drejtimit! Ekziston vetëm një drejtim i mirë për Serbinë dhe kush ia do të mirën vendit, duhet të angazhohet qartë dhe me zë të lartë për të — anëtarësimi në Bashkimin Evropian!

Rruga Press