Me fitoren e Albin Kurtit, Kosova i ka dhënë Evropës një mundësi që ajo të bëhet e rëndësishme gjeopolitikisht

Nga Jasmin Mujanović, studiues i shkencave politike dhe i marrëdhënieve ndërkombëtare

Rizgjedhja dërrmuese e Vetëvendosjes (LVV) të Albin Kurtit në zgjedhjet parlamentare të dhjetorit 2025 në Kosovë përfaqëson një ndryshim sizmik në kalkulimin politik të rajonit. Ajo nënkupton refuzimin kategorik nga votuesit e Kosovës të një brezi të tërë politikash amerikane dhe evropiane në vend dhe kërkon një rikalibrim të rëndësishëm nga Uashingtoni, por mbi të gjitha nga Brukseli, të qasjes së tyre ndaj Prishtinës dhe Beogradit.

Marrëdhënia e Kurtit si me administratën e parë të Trumpit ashtu edhe me Shtëpinë e Bardhë të Bidenit ka qenë e tensionuar. Në vitin 2020, Kurti akuzoi të dërguarin rajonal amerikan të asaj kohe, Richard Grenell, se kishte orkestruar një grusht shteti parlamentar kundër qeverisë së tij të parë, ndërsa administrata Biden vendosi sanksione ndaj Kosovës në maj 2023 pas një serie trazirash nacionaliste serbe në veri të vendit, për të cilat ajo fajësoi Kryeministrin.

Në thelb të frustrimeve si të amerikanëve ashtu edhe të evropianëve ndaj Kurtit ishte bindja se ai po pengonte zbatimin e Marrëveshjes së Brukselit të vitit 2013, konkretisht dispozitën që Kosova duhet të vazhdonte me krijimin e të ashtuquajturit “Asociacion i Komunave me Shumicë Serbe”.

Në një kuptim më të gjerë, si ShBA-ja ashtu edhe BE-ja u irrituan nga ndjekja e një agjende sovraniste nga Kurti, e cila synonte të siguronte autoritetin e plotë të institucioneve shtetërore të Kosovës mbi të gjitha pjesët e territorit të vendit dhe të avanconte integrimin e Kosovës në sistemin ndërkombëtar pa iu referuar ose pa u mbështetur në përparimin e negociatave me Beogradin.

Kosova, për efekt, ishte e angazhuar në ndjekjen e njëanshme të objektivave të saj për BE-në dhe NATO-n, të cilat qeveria Kurti qartazi besonte dhe theksonte se ishin në kohezion të plotë ideologjik si me Uashingtonin ashtu edhe me Brukselin, por që jo domosdoshmërisht përputheshin me renditjen e preferuar të hapave nga secili prej tyre.

Në mënyrë të çuditshme, kjo u konsiderua një mëkat shumë më i madh në sytë e shumë zyrtarëve të lartë amerikanë dhe evropianë sesa refuzimi i hapur i Serbisë ndaj projektit euro-atlantik.

Teksa Kurti dhe qeveria e tij synonin të konsolidonin institucionet demokratike dhe të sigurisë së Kosovës, Serbia po rrëshqiste me shpejtësi drejt sundimit njëpersonësh nën Aleksandar Vuçiqin dhe po e bënte gjithnjë e më të qartë afërsinë e saj strategjike me Rusinë dhe Kinën. Pavarësisht kësaj, administrata Biden e bëri Serbinë fokusin qendror të politikës së saj për Ballkanin Perëndimor.

Ambasadori Christopher Hill i dha Beogradit lavdërime gjithnjë e më pak të besueshme, edhe teksa regjimi i Vuçiqit orkestroi sulmin paramilitar në Banjskë, përplasjen ndërshtetërore më të rëndë në rajon që nga fundi i viteve 1990. Ky incident madje e detyroi Shtëpinë e Bardhë ta udhëzonte shprehimisht Serbinë që t’i largonte forcat e saj ushtarake nga kufiri me Kosovën, vetëm që Hill, shtatë muaj më vonë, të pretendonte se Serbia ishte një partner më i afërt i NATO-s sesa Kosova.

Rastësisht, pothuajse menjëherë pas largimit nga shërbimi publik, Hill iu bashkua si Këshilltar i Lartë i Iniciativës Pupin, një organizatë që synon të “sigurojë që zërat serbë të dëgjohen në Uashington, DC… e përkushtuar për rinovimin e marrëdhënieve ShBA–Serbi përmes nismave akademike, politike dhe kulturore.”

Por me fitoren vendimtare të LVV-së në dhjetor, e cila fitoi zgjedhjet e katërta radhazi dhe me përqindjen më të lartë të votave deri më tani (51.11%, një rezultat edhe më i madh se 50.25% në vitin 2021), Kurti dhe blloku i tij janë thjesht një realitet politik. Uashingtoni dhe Brukseli mund të mos e pëlqejnë këtë, por zgjedhjet në Kosovë, ndryshe nga ato në Serbi, janë të lira dhe të ndershme, dhe Albin Kurti dhe LVV-ja janë jashtëzakonisht popullorë.

Sidomos teksa Rusia vazhdon agresionin ndaj Ukrainës, dhe teksa Shtëpia e Bardhë sinjalizon qëllimet e saj të dukshme mbi Grenlandën, Evropa duhet të shohë me realizëm kushtet në kontinent.

Në Kosovë, vetë anëtarët e BE-së kanë forcuar pozitat e kundërshtarëve të saj duke refuzuar të njohin plotësisht sovranitetin e një shteti demokratik, qartë pro-perëndimor. Fitorja dramatike e Kurtit dhe mandati i qartë popullor që qeveria e tij ka marrë sërish, janë një mundësi për të siguruar interesat gjeopolitike të vetë Evropës.

Së pari, Brukseli dhe kryeqytetet duhet të hapin rrugën që Kosova të realizojë aspiratat e saj evropiane dhe atlantike. Spanja, një nga pesë shtetet e BE-së që nuk e njohin sovranitetin e Kosovës, duket se më në fund është e gatshme t’i lejojë Prishtinës të fillojë disa nga hapat formalë drejt anëtarësimit në bllok. Kjo është vonuar tepër dhe kundërshtimi i Madridit ndaj sovranitetit të Kosovës – njohja e të cilit historikisht ka qenë e kushtëzuar me marrëveshjen me Serbinë – është bërë krejt i papranueshme që nga njohja e saj njëanshme e Palestinës.

Së dyti, si pjesë e angazhimit evropian për të rilidhur marrëdhëniet me Kosovën, kryeqytetet duhet gjithashtu të mbështesin anëtarësimin e vendit si një anëtar i barabartë dhe sovran në dy institucione ndërkombëtare thelbësore: Këshillin e Evropës dhe Partneritetin për Paqe të NATO-s. Kosova tashmë përmbush kriteret për t’u bashkuar me të dyja, mungon vetëm vullneti politik për të lejuar hyrjen e saj. Mbajtja e Kosovës jashtë shërben vetëm për të shpërblyer ngurtësinë e nacionalistëve të radikalizuar në Beograd dhe mban në mënyrë artificiale avantazhin e Serbisë lidhur me statusin ndërkombëtar të dy shteteve.

Së treti, sa i përket marrëdhënies transatlantike, këto manovra do të ofronin një mundësi tjetër për Evropën që t’i tregojë ShBA-së aftësinë e saj për ndarjen e barrës. Kjo, nga ana tjetër, adreson disa nga shqetësimet kryesore të Uashingtonit lidhur me sigurinë e Arktikut dhe Ukrainën (dmth. se Evropa nuk po kontribuon në mënyrë të drejtë për interesat e përbashkëta atlantike) dhe tregon angazhimin e vërtetë të Evropës për kredibilitetin e saj gjeopolitik dhe për mbrojtjen e vet.

E fundit, një rifillim i tillë politik do t’i dërgonte një sinjal Beogradit se pengimi i integrimit të Kosovës në sistemin ndërkombëtar nuk do të tolerohet pafundësisht. Dhe nëse kjo do të ndodhte në një kohë relativisht të shkurtër, Brukseli dhe Uashingtoni mund të siguronin madje edhe mirëkuptimin politik në Prishtinë për të kërkuar rilidhjen e Kosovës me Marrëveshjen e Brukselit.

BE-ja dhe kryeqytetet nuk mund të injorojnë më Ballkanin Perëndimor në mënyrë të shkurtërpamëse dhe provinciale. Kosova dhe vullneti demokratik i qytetarëve të saj i japin Brukselit një mundësi për të treguar rëndësinë e tij gjeopolitike. Kjo mundësi nuk duhet të humbet.

Dr. Jasmin Mujanović është bashkëpunëtor i lartë i jashtëm në “New Lines Institute” dhe autor i librave “Uria dhe Zemërimi: Kriza e Demokracisë në Ballkan” dhe “Boshnjakët: Kombi pas Gjenocidit”.

Rruga Press